घर बनाउने सोचमा हुनुहुन्छ? जान्नुहोस् इँटाको प्रकार, गुणस्तर र साढे दुई तले घरको अनुमानित लागत
नयाँ घर बनाउनु एउटा सपना मात्र होइन, ठूलो लगानी पनि हो। घर निर्माण सुरु गर्नुअघि कुन सामग्री कति परिमाणमा चाहिन्छ र त्यसको बजार मूल्य कति छ भन्ने जानकारी राख्न सकियो भने बजेट व्यवस्थापनमा निकै सजिलो हुन्छ।
नेपाली घरहरूको निर्माणमा 'इँटा' सबैभन्दा महत्वपूर्ण आधार हो। आज हामी काठमाडौं उपत्यका र आसपासका क्षेत्रमा घर बनाउँदा लाग्ने इँटाको प्रकार, तिनको गुणस्तर जाँच्ने तरिका र एउटा औसत साढे दुई तले घरका लागि लाग्ने अनुमानित खर्चबारे विस्तृत चर्चा गर्नेछौं।
१. इँटाका प्रकार: कुन इँटा कहाँ प्रयोग गर्ने?
काठमाडौं उपत्यका र स्थानीय बजारमा इँटालाई विशेषगरी तीन भागमा वर्गीकरण गरिएको छ। नेवारी भाषामा यसलाई क्रमशः अप्पा, डाँची अप्पा र काँची अप्पा भनिन्छ।
नर्मल इँटा (अप्पा): यो सामान्यतया सबै प्रकारका घर निर्माणमा प्रयोग हुने इँटा हो। यसलाई गुणस्तरका आधारमा एक, दुई र तीन नम्बरमा विभाजन गरिन्छ।
डाँची अप्पा (बुट्टे इँटा): यो त्रिभुज आकारको र हेर्दा निकै आकर्षक हुन्छ। यसको प्रयोग प्रायः घरको बाहिरी डिजाइन वा 'डेकोरेसन' का लागि गरिन्छ।
काँची अप्पा (काँचो इँटा): यो नपकाइएको इँटा हो। यसको प्रयोग जग हाल्ने बेला गरिने पूजापाठ वा जग्गे बनाउन मात्र गरिन्छ।
२. गुणस्तरको आधारमा वर्गीकरण र उपयोग
निर्माण विज्ञ तथा आर्किटेक्ट इन्जिनियरहरूका अनुसार इँटाको सही छनोटले घरको आयु निर्धारण गर्छ:
एक नम्बर इँटा: यो सबैभन्दा बलियो र उच्च गुणस्तरको हुन्छ। घरको मुख्य गारो र ढलान माथिको संरचना बनाउन यसकै प्रयोग गरिन्छ।
दुई नम्बर इँटा: यो मध्यम गुणस्तरको हुन्छ, जसलाई प्रायः कम्पाउण्डको पर्खाल वा कम भार पर्ने संरचनामा प्रयोग गरिन्छ।
तीन नम्बर इँटा: यो कम गुणस्तरको हुन्छ र अस्थायी टहरा वा संरचना बनाउन प्रयोग गरिन्छ।
डढेको र टुक्रा इँटा: धेरै तातोले डढेको इँटा जगमा राख्न राम्रो मानिन्छ भने इँटाका टुक्राहरू सोइलिङ (भुइँ सम्म्याउने काम) मा प्रयोग हुन्छन्।
३. इँटाको बजार भाउ र स्रोत
काठमाडौंमा मुख्यतया धादिङ, भक्तपुर, काभ्रे (पाँचखाल, मण्डनदेउपुर), नुवाकोट र तराईका जिल्लाहरू (सर्लाही, रौतहट, बारा) बाट इँटा आपूर्ति हुन्छ।
स्थानीय इँटा (धादिङ/भक्तपुर): हाल बजारमा यसको मूल्य प्रतिगोटा १४ देखि १६ रुपैयाँ सम्म छ। धादिङको इँटा तुलनात्मक रूपमा सस्तो र चल्तीमा छ।
तराईको इँटा: यो इँटा प्रतिगोटा १७ देखि १८ रुपैयाँ सम्म पर्छ। यद्यपि यो महँगो सुनिए पनि यसको आकार ठूलो हुने भएकाले घर बनाउँदा संख्यामा कम लाग्छ, जसले लागतमा सन्तुलन ल्याउँछ।
४. गुणस्तर आफैं कसरी जाँच्ने? (इन्जिनियरको टिप्स)
इँटा किन्नुअघि प्रयोगशाला धाइरहनु पर्दैन, तपाईँ आफैंले पनि यी ५ तरिकाबाट गुणस्तर परीक्षण गर्न सक्नुहुन्छ:
आकार: मापदण्ड अनुसार इँटा ९ इन्च लम्बाइ, ४ इन्च चौडाइ र २ इन्च मोटाइको हुनुपर्छ। एक नम्बर इँटाको आकार चिटिक्क मिलेको हुन्छ।
रंग: राम्ररी पाकेको इँटा तिख्खर रातो रङको हुन्छ। फिक्का रातो वा पहेँलो भएमा त्यो कमसल हुन सक्छ।
आवाज: दुईवटा इँटालाई एकआपसमा ठोक्काउँदा धातुको जस्तो ट्याङ-ट्याङ (Metallic Sound) आवाज आउनुपर्छ।
मजबुती: इँटालाई करिब एक मिटर (साढे ३ फिट) को उचाइबाट भुइँमा खसाल्दा टुक्रिनु हुँदैन।
अवशोषण: इँटालाई नङले कोतार्दा दाग बस्नु हुँदैन र २४ घण्टा पानीमा भिजाउँदा पनि त्यसमा सेतो धुलो वा कणहरू देखिनु हुँदैन।
५. साढे दुई तले घरको लागि लागत अनुमान
विगत लामो समयदेखि निर्माण क्षेत्रमा सक्रिय प्राविधिकहरूका अनुसार साढे दुई तले घरको इँटा खर्च तपाईँको घरको डिजाइनमा भर पर्छ।
परिमाण: सामान्यतया एउटा कोठामा दुईवटा झ्याल र एउटा ढोका भएको डिजाइन छ भने साढे दुई तले घरका लागि ५५ हजार देखि ६० हजार वटा सग्ला इँटा आवश्यक पर्छ।
लागत: यदि हामीले औसत १६ रुपैयाँ प्रतिगोटा मूल्य मान्ने हो भने, इँटाका लागि मात्र ८ लाख ४० हजार देखि ९ लाख ६० हजार रुपैयाँ सम्म बजेट छुट्ट्याउनु पर्ने हुन्छ।
नोट: झ्याल र ढोका धेरै राख्दा इँटाको संख्या घट्छ भने कम राख्दा बढ्छ। त्यस्तै, बाहिरी गारो ९ इन्च र भित्री गारो ४ इन्च लगाउँदा घर ओसरहित र बलियो हुन्छ।
निष्कर्ष
घर बनाउनुअघि दक्ष इन्जिनियर वा अनुभवी ठेकेदारसँग परामर्श लिनु सधैं बुद्धिमानी हुन्छ। माथिको विवरण एउटा औसत अनुमान मात्र हो। ढुवानी दुरी, सिजन र बजारको माग अनुसार मूल्यमा केही थपघट हुन सक्छ।
गुणस्तरीय इँटाको छनोटले तपाईँको घरलाई पुस्ताौंसम्म सुरक्षित राख्ने भएकाले खरिद गर्दा मूल्यसँगै गुणस्तरमा पनि विशेष ध्यान दिनुहोस्।